विशेष परीक्षाको नतिजामा नेपालकाे मेडिकल शिक्षाको गुणस्तर अब्बल

काठमाडौं । नेपालको मेडिकल शिक्षा गुणस्तरीय नभएको भन्दै विभिन्न कोणबाट प्रश्न उठिरहेका बेला नेपाल मेडिकल काउन्सिलको विशेष परीक्षाको पछिल्लो नतिजाले भने नेपाली मेडिकल शिक्षाको गुणस्तरबारे फरक तस्वीर प्रस्तुत गरेको छ।

काउन्सिलले २०८३ साल श्रावण ७ र ८ गते सञ्चालन गरेको विशेष परीक्षामा नेपालमा अध्ययन गरेका ९ सय १९ जना परीक्षार्थीमध्ये ९ सय ४ जना उत्तीर्ण भएका छन्। अर्थात् नेपालमा अध्ययन गरेका परीक्षार्थीको उत्तीर्ण दर ९८.३७ प्रतिशत रहेको छ। केवल १५ जना परीक्षार्थी अनुत्तीर्ण भएका छन्।

काउन्सिलको तथ्यांकअनुसार विशेष परीक्षामा नेपालसहित विभिन्न देशमा अध्ययन गरेका १ हजार १३ जना सहभागी भएकामा ९ सय ४७ जना उत्तीर्ण भएका छन्। समग्र उत्तीर्ण दर ९३.४८ प्रतिशत छ।

देशअनुसारको नतिजा तुलना गर्दा नेपालमा अध्ययन गरेका परीक्षार्थीको प्रदर्शन निकै बलियो देखिन्छ। भारतबाट सहभागी १७ जनामध्ये १३ जना अर्थात् ७६.४७ प्रतिशत, इजिप्टबाट १९ जनामध्ये ८ जना अर्थात् ४२.११ प्रतिशत र चीनबाट सहभागी ३७ जनामध्ये ८ जना अर्थात् २१.६२ प्रतिशत मात्रै उत्तीर्ण भएका छन्।

पाकिस्तानबाट सहभागी ९ जना र अमेरिकाबाट सहभागी १ जना शतप्रतिशत उत्तीर्ण भएका छन्। तर ती देशबाट सहभागीको संख्या निकै कम भएकाले नेपालको ९ सय १९ जनाको ठूलो नमुनासँग त्यसलाई तुलना गर्नु उपयुक्त हुँदैन।
९८.३७ प्रतिशत उत्तीर्णले के देखाउँछ ?

नेपालको मेडिकल शिक्षा गुणस्तरीय नभएको भन्ने बहस चलिरहँदा ९ सय १९ जनामध्ये ९ सय ४ जनाको उत्तीर्ण दरले कम्तीमा मेडिकल काउन्सिलको यो विशेष परीक्षामा नेपाली मेडिकल स्नातकको प्रदर्शन अत्यन्तै बलियो रहेको देखाउँछ।

विशेष गरी ठूलो संख्यामा परीक्षार्थी सहभागी भएको अवस्थामा ९८.३७ प्रतिशत उत्तीर्ण हुनु नेपालको मेडिकल शिक्षाको गुणस्तरका लागि सकारात्मक सूचक हो। यसले नेपालमा उत्पादित मेडिकल जनशक्तिको ज्ञान र क्षमता अन्तर्राष्ट्रिय स्तरको प्रतिस्पर्धात्मक परीक्षामा समेत कमजोर नरहेको संकेत गर्छ।

तर यही एउटा परीक्षाको नतिजाबाट नेपालको समग्र मेडिकल शिक्षालाई विश्वकै उत्कृष्ट भनेर निष्कर्ष निकाल्न भने मिल्दैन। यद्यपि नेपालको मेडिकल शिक्षा गुणस्तरहीन छ भन्ने सामान्यीकृत दाबीलाई यो नतिजाले प्रश्न गर्ने आधार भने दिएको छ।

अब प्रश्न गुणस्तरको होइन, क्षमताको उपयोगको

नेपालमा मेडिकल शिक्षा गुणस्तरीय नभएको भन्दै देशमा मेडिकल सिट विस्तार गर्न नहुने तर्क हुँदै आएको छ। तर नेपाली मेडिकल स्नातकले काउन्सिलको विशेष परीक्षामा देखाएको प्रदर्शनले त्यस्तो तर्कमाथि पुनर्विचार गर्नुपर्ने देखाएको छ।

यदि नेपालका मेडिकल कलेजले उत्पादन गरेका विद्यार्थीको ठूलो हिस्सा काउन्सिलको परीक्षामा ९८.३७ प्रतिशत उत्तीर्ण हुन सक्छ भने अब राज्यले मेडिकल शिक्षाको गुणस्तर कायम राख्दै देशभित्रै मेडिकल अध्ययनका सिट विस्तार गर्ने नीतिमा गम्भीर बहस गर्नुपर्ने देखिन्छ।

नेपालमा पर्याप्त मेडिकल सिट नहुँदा ठूलो रकम खर्च गरेर नेपाली विद्यार्थी विदेशमा अध्ययन गर्न जाने गरेका छन्। उनीहरूले विदेशमा तिर्ने ठूलो रकम नेपालमै मेडिकल शिक्षा विस्तारमार्फत रोक्न सके त्यसले देशको विदेशी मुद्रा सञ्चिति, रोजगारी र समग्र आर्थिक गतिविधिमा समेत सकारात्मक योगदान पुर्‍याउन सक्छ।

त्यसैले आवश्यकता गुणस्तर घटाएर सिट बढाउने होइन, गुणस्तर कायम राख्दै सिट बढाउने हो। मेडिकल शिक्षाको नियमन, पूर्वाधार, दक्ष जनशक्ति र प्रशिक्षणको मापदण्डलाई कडाइका साथ कायम राखेर नेपाललाई मेडिकल शिक्षाको आकर्षक केन्द्र बनाउन सकिने सम्भावना यो नतिजाले देखाएको छ।

नेपालमा उत्पादित मेडिकल जनशक्ति कमजोर छ भन्ने धारणाभन्दा तथ्यांकले देखाएको सकारात्मक प्रदर्शनलाई आधार बनाएर अब देशभित्रै मेडिकल शिक्षा विस्तार, सिट वृद्धि र त्यसबाट हुने आर्थिक लाभबारे राज्यले नयाँ ढंगले सोच्नुपर्ने देखिन्छ।