सम्भावनाको सहर किमाथांका र अन्धकारमा भोटखोला: जहाँ ५ वटै वडा घुम्न २६ दिन पैदल हिँड्नुपर्छ, न बिजुली छ न इन्टरनेट!

संखुवासभा। देशमा संघीयता कार्यान्वयन भई ७५३ वटा स्थानीय तहहरू सञ्चालनमा आएको वर्षौं बितिसक्यो। तर, संखुवासभाको भोटखोला गाउँपालिका अझै पनि राज्यका अति आवश्यक आधारभूत सेवाबाट कोसौँ टाढा छ। देशका अन्य ७५२ वटा स्थानीय सरकारहरूसँगको सम्पर्कबाट मात्र होइन, सिङ्गो गाउँपालिका नै बाह्य दुनियाँसँगको सम्पर्कबाट विच्छेद जस्तै छ।

भोटखोलाको विकटता र भौगोलिक जटिलताको विडम्बना कतिसम्म गहिरो छ भने, यस गाउँपालिकाका ५ वटै वडामा पुग्न र अवलोकन गर्न मात्रै करिब २६ दिनसम्म पैदल हिँड्नुपर्ने बाध्यता छ। अक्करे भिर, अग्ला डाँडाकाँडा र सडकको नामसानी नभएको यही कठोर भूगोलका कारण यहाँका बासिन्दाहरूले आजको युगमा पनि चरम सास्ती भोगिरहेका छन्। सञ्चार र प्रविधिको अवस्था यो छ कि, बाह्य संसारसँग सम्पर्क गर्न स्थानीयहरूले चार दिनसम्म टावरको प्रतीक्षा गर्दै एक घण्टा पैदल हिँडेर डाँडामा पुग्नुपर्छ।

छ्याङ्कुटिसम्म फाइबर, तर चिचिला, मकालु र भोटखोलामा अन्धकार

डिजिटल नेपालको नारा राज्यले जति नै लगाए पनि संखुवासभाको सदरमुकाम खाँदबारी नगरपालिकाको छ्याङ्कुटिसम्म मात्र नेपाल टेलिकमको फाइबर जडान भएको छ। छ्याङ्कुटिबाट अगाडि बढ्दा चिचिला गाउँपालिका, मकालु गाउँपालिका हुँदै पूरै भोटखोला गाउँपालिकासम्म इन्टरनेट र सञ्चारको कुनै नामसानी छैन। सूचना प्रविधिको यो युगमा पनि यति ठूलो भूगोलका जनता इन्टरनेट र फोनको सुविधाबाट वञ्चित हुनु राज्यको गम्भीर उदासीनता हो।

जलविद्युतको ‘हब’, तर आफ्नै गाउँमा अन्धकार र अलपत्र प्रसारण लाइन

भोटखोला गाउँपालिका आफैँमा जलविद्युतको अपार सम्भावना बोकेको क्षेत्र हो। यहाँ करिब २ हजार मेगावाट क्षमताका जलविद्युत आयोजनाहरू पाइपलाइनमा छन्। देशलाई नै ऊर्जाले उज्यालो बनाउने यी आयोजनाहरू यही भू-भागमा रहे पनि विडम्बना, स्थानीय बासिन्दाहरू आजसम्म नेपाल विद्युत् प्राधिकरणको केन्द्रीय प्रसारण लाइनबाट वञ्चित छन्।

सदरमुकाम खाँदबारीदेखि किमाथांकासम्मै नेपाल विद्युत् प्राधिकरणको केन्द्रीय प्रसारण लाइन र नेपाल टेलिकमको फाइबर नेट जडान गर्नु आजको मुख्य अपरिहार्यता हो। केन्द्रीय प्रसारण लाइन जोड्नका लागि पोल गाड्ने, तार टाँग्ने र ट्रान्सफर्मर जडान गर्ने कामसमेत भइसकेको अवस्थामा प्राधिकरणले लाइन नजोड्नु रहस्यमय बनेको छ।

व्यापारिक महत्त्वको किमाथांका नाका र कोशी राजमार्गको ट्र्याक खुला, तर स्तरोन्नति कहिले?

यस गाउँपालिकाको वडा नम्बर १ मा पर्ने किमाथांका ले चीनको सिमाना छुन्छ। यो नेपाल र चीनबीचको उत्तर-दक्षिण कोशी राजमार्ग (चीन र भारतलाई जोड्ने करिब ३६० कि.मी. को छोटो रुट) को अन्तिम विन्दु हो।

खुसीको कुरा, चीन र भारतलाई जोड्ने यस राष्ट्रिय गौरवको आयोजनाको किमाथांकासम्म नै ट्र्याक खुलिसकेको छ। यो नाका नेपाल र चीनका सबै नाकामध्ये सबैभन्दा कम उचाइ (२,४०० मिटर) भएको, बाह्रै महिना (१२ महीना नै) सहज रूपमा सञ्चालन हुन सक्ने र उच्च व्यापारिक महत्त्वको अत्यन्तै सामरिक नाका हो। तर, खुलिसकेको ट्र्याकलाई तत्काल स्तरोन्नति गरेर बाह्रै महिना यातायात सञ्चालन गर्ने वातावरण बनाउनेतर्फ सरकारको ध्यान अझै पुग्न सकेको छैन।

मन्त्रालयगत समन्वय र समानान्तर विकासको अपरिहार्यता

भोटखोलाको समग्र विकासका लागि भौतिक पूर्वाधार तथा यातायात मन्त्रालय, ऊर्जा, जलस्रोत तथा सिँचाइ मन्त्रालय, र सञ्चार तथा सूचना प्रविधि मन्त्रालयबीच आपसी समन्वय हुनु అత్యन्त जरुरी छ।

विशेषज्ञहरूका अनुसार, भोलि सडक बनेपछि फेरि बिजुलीका लागि पोल गाड्ने र इन्टरनेटका लागि खन्ने भन्दा पनि सडक, बिजुली र दूरसञ्चार पूर्वाधार (फाइबर नेट) का आयोजनालाई एकैसाथ र पहिलो प्राथमिकतामा राखेर समानान्तर रूपमा अगाडि बढाउनु पर्छ। यसरी विकास निर्माणका कामहरू एकैसाथ अगाडि बढ्दा राज्यको लागत उल्लेख्य रूपमा कम (Cost Effective) हुनेछ भने निर्माण कार्यको गुणस्तरसमेत दिगो र प्रभावकारी हुनेछ।

निष्कर्ष

ग्रामीण दूरसञ्चार विकास कोष (RTDF) मा अर्बौं रुपैयाँ थुप्रिएर बसेको भए पनि विकट क्षेत्रका जनताले त्यसको प्रतिफल पाउन सकेका छैनन्। सडक, बिजुली र इन्टरनेटजस्ता विकासका न्यूनतम पूर्वाधारबाट समेत कोसौँ टाढा रहेको भोटखोला गाउँपालिका अहिले ‘सम्भावनाको चिहानमाथि सुतिरहेको’ अवस्थामा छ।

२६ दिनको पैदल दूरीको विकटता र अक्करे भिरको पीडਾ झेल्दै आएका यहाँका बासिन्दाले सङ्घीय, प्रदेश र स्थानीय सरकारसँग जोडदार माग गरेका छन्— “खाँदबारीदेखि किमाथांकासम्मै केन्द्रीय प्रसारण लाइन र नेपाल टेलिकमको फाइबर नेट तत्काल जडान गरियोस्, मन्त्रालयगत समन्वयमार्फत विकास निर्माणलाई समानान्तर रूपमा अगाडि बढाइयोस्, र राष्ट्रिय गौरवको कोशी कोरिडरलाई पूर्ण रूपमा स्तरोन्नति गरी सञ्चालनमा ल्याइयोस्।”