रुकुम–रोल्पाबाट दाङसम्म: राप्ती प्रतिष्ठानले अन्त्य गर्‍यो ‘काठमाडौं धाउनै पर्ने’ बाध्यता

दाङ । केही वर्षअघिसम्म रुकुम, रोल्पा, सल्यान वा प्युठानका बिरामीहरूका लागि आँखाको जटिल रोग लाग्नु भनेको केवल स्वास्थ्य समस्या मात्र होइन, आर्थिक र मानसिक पीडाको अर्को नाम पनि थियो। उपचारका लागि काठमाडौं धाउनुपर्ने, महँगो खर्च, बसोबासको समस्या र लामो पालो—यी सबै बाध्यताले धेरै बिरामी समयमै उपचारबाट वञ्चित हुने गर्थे। तर अहिले परिदृश्य फेरिएको छ।

राप्ती स्वास्थ्य विज्ञान प्रतिष्ठान, दाङले सुरु गरेको आँखा सम्बन्धी उच्चस्तरीय विशेष सेवा विस्तारसँगै दुर्गमका बिरामीका लागि आशाको नयाँ ढोका खुलेको छ। अब रुकुम–रोल्पाका बिरामीहरू काठमाडौं होइन, दाङमै आएर अत्याधुनिक उपचार पाइरहेका छन्।

आँखारोग विभाग प्रमुख सह–प्राध्यापक डा. सुरेश रसाइलीका अनुसार प्रतिष्ठानले आँखाको कोटरसम्बन्धी उपचार, आँखाको प्लास्टिक तथा पुनर्निर्माण शल्यक्रिया र आँखाको क्यान्सर उपचारजस्ता सेवाहरू विस्तार गरेसँगै जटिल आँखाका रोगहरूको उपचार प्रदेशमै सम्भव भएको छ। “पहिला बिरामीहरूलाई काठमाडौं जानैपर्ने बाध्यता थियो, तर अहिले यहाँकै सेवाले त्यो अवस्था अन्त्य भएको छ,” उनले भने।

गत वर्ष मात्रै प्रतिष्ठानमा ४८ हजार ७५० जना बाह्य बिरामीले सेवा लिएका छन्। तीमध्ये २ हजार १ सय ८८ जना बिरामीले जटिल प्रकारका आँखासम्बन्धी शल्यक्रिया तथा उपचार सेवा प्राप्त गरेका छन्।

मोतीबिन्दुको आधुनिक प्रविधिबाट गरिने शल्यक्रिया ४२३ जनामा गरिएको छ भने ६५० जटिल शल्यक्रिया सफलतापूर्वक सम्पन्न भएका छन्। यसले प्रतिष्ठानको क्षमतामात्र होइन, दुर्गम क्षेत्रका बिरामीको भरोसा पनि बढेको संकेत गर्छ।

त्यसैगरी, आँसु नली खोल्ने तथा पुनर्निर्माण गर्ने शल्यक्रिया, कालो मोतियाको उपचार, तथा सौन्दर्यसम्बन्धी आँखा शल्यक्रिया समेत यहीँ उपलब्ध छन्। माथिल्लो र तल्लो आँखा ढकनी मिलाउने शल्यक्रियादेखि अनुहार सुन्दर बनाउन दिइने विशेष सुई सेवा पनि सञ्चालनमा छ।

दृष्टि पर्दाको विस्तृत परीक्षण, आँखाको दृष्टि फैलावट जाँच्ने सेवा, नानीको बनावट परीक्षणजस्ता अत्याधुनिक जाँच सेवाहरू पनि यहीँ उपलब्ध छन्। मधुमेह, उच्च रक्तचाप र थाइराइडका कारण आँखामा पर्ने असरको परीक्षण र उपचार पनि यहीँ हुँदै आएको छ। साथै, विशेष किसिमको लेजर उपचार सेवा पनि सञ्चालनमा छ।

सबैभन्दा महत्वपूर्ण कुरा—अब उपचारका लागि राजधानी धाउनुपर्ने बाध्यता हटेको छ।

रुकुमबाट आएका एक बिरामी भन्छन्, “पहिला त काठमाडौं जाने पैसा नै जुटाउन गाह्रो हुन्थ्यो, अहिले दाङमै राम्रो उपचार पाइयो।” यस्ता अनुभवहरू अहिले सामान्य बन्दै गएका छन्।

डा. रसाइलीको नेतृत्वमा रहेको टोलीलाई बिरामीहरूले ‘विश्वासिलो’ मात्र होइन, ‘काठमाडौंकै स्तरको सेवा दिने’ भनेर समेत मूल्यांकन गर्न थालेका छन्।

यससँगै, आँखा वरिपरि वा अनुहारको हड्डी भाँचिएका बिरामीहरूको लागि आधुनिक तरिकाले पुनर्निर्माण शल्यक्रिया पनि यहीँ सम्भव भएको छ।

प्रतिष्ठानले आगामी दिनमा अझ अत्याधुनिक उपकरण र विशेषज्ञ जनशक्ति थप गर्ने योजना बनाएको छ। यसले लुम्बिनी प्रदेश मात्र होइन, कर्णाली र सुदूरपश्चिमका बिरामीहरूलाई समेत ठूलो राहत दिने अपेक्षा गरिएको छ।

एक समय ‘काठमाडौं जानैपर्छ’ भन्ने बाध्यता बोकेका दुर्गमका बिरामीहरूका लागि दाङ अहिले उपचारको नयाँ केन्द्र बनेको छ—जहाँ दूरी घटेको छ, खर्च घटेको छ, र आशा बढेको छ।